27 grudnia cała Wielkopolska świętuje 107. rocznicę wybuchu zwycięskiego powstania wielkopolskiego. Trwało 52 dni i przyniosło wolność. Centralne uroczystości w stolicy regionu odbyły się przed pomnikiem ułanów poznańskich.
Główny ciężar walk Powstania Wielkopolskiego spoczywał na mężczyznach. To oni na pierwszej linii walczyli, ryzykując własnym zdrowiem i życiem. Kobiety nie walczyły z bronią w ręku, a nawet jeśli, to był to margines marginesu. Pełniły jednak rolę sanitariuszek lub kurierek na pierwszej linii. Niczego im to nie ujmuje, ale był to inny rodzaj walki. Jeśli ktoś ma wątpliwości, to powinien sobie odpowiedzieć na pytanie, jak dzisiaj wygląda wojna.
Spryt, urok i wdzięk a ponad wszystko bohaterstwo – kobiety w Powstaniu Wielkopolskim
Nie bez powodu Otto von Bismarck prowokacyjnie mawiał: „Dopóki będzie istnieć polska kobieta, istnieć będzie problem polski”.
Żelazny Kanclerz Rzeszy wypowiedział te słowa w kontekście nielegalnego szkolnictwa okresu zaborów, działalności społecznej oraz publicystycznej. I słusznie, mnóstwo wielkopolskich kobiet zajmowało się tajną pracą u podstaw, która polegała przede wszystkim na nauce i kultywowaniu wśród młodzieży języka i polskiej tradycji. Nie wyczerpuje to jednak doniosłości ich roli oraz wpływu, jaki wywarły na wydarzenie najbardziej spektakularne – samo powstanie.
W grudniu 1918 r. Poznań był beczką prochu i wystarczyła iskra, by wybuchło powstanie. Iskrą tą stał się prowokacyjny przemarsz pruskich grenadierów i niemieckich mieszkańców miasta, którzy zrywali polskie oraz alianckie flagi. Jednak w Poznaniu był już Ignacy Jan Paderewski. Jego płomiennej, przesiąkniętej patriotyzmem przemowy wysłuchało kilkadziesiąt tysięcy ludzi. 27 grudnia młodzi Polacy chwycili za broń, padły pierwsze strzały, pierwsi ranni i zabici.
W Poznaniu i innych miastach Wielkopolski powstańców wsparły kobiety. Początkowo organizowały punkty sanitarne i zapewniały pomoc w nich, prowadziły kuchnie polowe. Z rozwojem powstania przejmowały kolejne zadania: skupowały broń od Niemców, werbowały ochotników i przerzucały do powstańczych oddziałów. Były łączniczkami, zwiadowczyniami, przenosiły broń, informacje, przekazywały listy. Głównie kobiety zajmowały się też przerabianiem zdobycznych niemieckich mundurów na polskie, szyły biało-czerwone kokardy, rozety.
Sekcją żywnościową oddziału Czerwonego Krzyża w Bydgoszczy kierowała Aniela Jankowska. Ona i inne ochotniczki zaopiekowały się ponad 300 rannymi powstańcami, wziętymi do niewoli przez Grenzschutz. Obdartych, bosych i zmaltretowanych Niemcy przywieźli w mroźny styczniowy dzień na początku 1919 r. Za swoje działania została odznaczona Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym.
Ważną rolę w powstaniu odegrała też Apolonia Sikorska. Skupowała broń od Niemców i przechowywała ją w pustych grobowcach na cmentarzu Nowofarnym w Bydgoszczy, którym zarządzał jej mąż Andrzej Sikorski. Potem, wraz z bratem Feliksem przemycali zdobytą broń do walczących oddziałów.
Pracujące na poczcie telefonistki pełniły dla powstańców funkcję „kontrolerów”, zwracając uwagę na całość połączeń telefonicznych i telegraficznych. Często pozyskiwały w ten sposób cenne informacje oraz szczegóły rozmieszczenia niemieckich oddziałów, przechwytując niemieckie meldunki. Jako łączniczka na poczcie pracowała 25-letnia Maria Hundt. Tajną linią polową, podłączona do centrali telefonicznej, przekazywała powstańcom informacje o rozlokowaniu jednostek niemieckich. Została zdekonspirowana przez pracująca na poczcie Niemkę i postawiona przed sądem. Bank Ludowy w Kępnie zapłacił niemieckiemu sądowi swoisty okup i do kolejnej rozprawy Maria została warunkowo zwolniona. Tymczasem powstanie się zakończyło, a Niemcy Wielkopolskę opuścili.
Z bronią w ręku, jako ochotniczka walczyła Józefa Krzyżaniak-Młynarska. Do powstania zgłosiła się 29 grudnia 1918 r., walczyła o Strzelno i Kruszwicę, później w Inowrocławiu o dworzec. Do końca walk pozostała w czynnej służbie, jako sanitariuszka.
Znaczna część biorących udział w Powstaniu Wielkopolskim kobiet pozostaje anonimowa, wiele działało po prostu w swoich lokalnych społecznościach. Jednak pamiętać winniśmy, że dla powodzenia powstania olbrzymie znaczenie miało zaplecze, które w dużej mierze zbudowane zostało kobiecymi rękoma.
Dowiedz się więcej o Powstaniu Wielkopolskim ze specjalnego portalu współtworzonego przez Instytut Pamięci Narodowej. Wejdź na: https://pw.ipn.gov.pl/
